MR ფიუჟენ ტრანსპერინეალური პროსტატის ბიოფსია: ვისთვის არის შესაფერისი და როგორ ტარდება?

პროსტატის კიბოზე ეჭვის მქონე მამაკაცებში ბიოფსია დიაგნოსტიკური პროცესის ყველაზე კრიტიკული ეტაპია. ბოლო წლებში ვიზუალიზაციის ტექნოლოგიების განვითარებამ ბიოფსიის პროცედურა როგორც უფრო ზუსტი, ისე უფრო უსაფრთხო გახადა. ამ მიღწევების სათავეში დგას MR ფიუჟენ ტრანსპერინეალური პროსტატის ბიოფსია — თანამედროვე მეთოდი, რომლის დროსაც მრტ გამოსახულებები რეალურ დროში მიღებულ ულტრაბგერით გამოსახულებას ერწყმის, ხოლო პროცედურა სწორი ნაწლავის ნაცვლად შორისის (საზარდულის მიდამოს) გავლით ტარდება.

რატომ ტარდება პროსტატის ბიოფსია?

უროლოგმა შეიძლება პროსტატის ბიოფსია გირჩიოთ, თუ არსებობს შემდეგი მდგომარეობებიდან ერთი ან მეტი:

PSA-ს (პროსტატის სპეციფიკური ანტიგენის) დონე მოსალოდნელზე მაღალია
თითით რექტალური გამოკვლევისას (DRE) გამოვლინდა საეჭვო კვანძი ან გამკვრივება
პროსტატის მრტ კვლევაზე გამოვლინდა კიბოზე საეჭვო უბანი (დაზიანება)
კლინიკური ეჭვი რჩება წინა უარყოფითი ბიოფსიის მიუხედავად
დაავადების პროგრესირების მონიტორინგი აქტიური მეთვალყურეობის დროს

დღეისათვის ბიოფსიამდე სტანდარტულ პრაქტიკას წარმოადგენს წინასწარ პროსტატის მულტიპარამეტრული მრტ-ის (mpMRI) ჩატარება. მრტ-ზე გამოვლენილი საეჭვო უბნები PI-RADS (Prostate Imaging-Reporting and Data System) კრიტერიუმების მიხედვით 1-დან 5-მდე ფასდება; ქულის ზრდასთან ერთად კიბოს ალბათობაც იზრდება. ბიოფსიის დროს სწორედ PI-RADS 3–5 კატეგორიის უბნები ხდება სამიზნე.

რა არის MR ფიუჟენ ბიოფსია?

ტრადიციული ბიოფსიისას უროლოგი პროსტატას სწორ ნაწლავში მოთავსებული ულტრაბგერითი ზონდით ხედავს და ჯირკვლიდან სისტემურად იღებს ნიმუშებს (ჩვეულებრივ 12 სხვადასხვა წერტილიდან) — თუმცა ულტრაბგერას არ შეუძლია კიბოვანი ქსოვილის უშუალოდ ჩვენება; ის მხოლოდ ანატომიურ რუკას იძლევა.

MR ფიუჟენ ბიოფსიისას წინასწარ მიღებული მრტ გამოსახულებები პროცედურის დროს სპეციალური პროგრამული უზრუნველყოფის საშუალებით რეალურ დროში მიღებულ ულტრაბგერით გამოსახულებებს ერწყმის. ეს ექიმს საშუალებას აძლევს, მრტ-ზე გამოვლენილი ზუსტი საეჭვო წერტილი მონიშნოს ცოცხალ ულტრაბგერით გამოსახულებაზე და ნემსი პირდაპირ ამ უბნისკენ მიმართოს. ერთდროულად იღებენ როგორც მიზნობრივ ნიმუშებს, ისე მთელი პროსტატის მომცველ სისტემურ ნიმუშებს; ეს კომბინაცია მნიშვნელოვნად ამცირებს კლინიკურად მნიშვნელოვანი კიბოს გამოტოვების რისკს.

ტრანსპერინეალური მიდგომა: რით განსხვავდება ტრანსრექტალური ბიოფსიისგან?

ტრადიციულად ბიოფსიის ნემსი პროსტატამდე მისასვლელად სწორი ნაწლავის (მსხვილი ნაწლავის ბოლო ნაწილის) კედლის გავლით შეჰყავთ. ამ მეთოდის მთავარი ნაკლი ნაწლავის ფლორიდან ბაქტერიების პროსტატაში ან სისხლის მიმოქცევაში მოხვედრის რისკია, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს იშვიათი, მაგრამ მძიმე ინფექცია და სეფსისი.

ტრანსპერინეალური მეთოდის დროს ნემსი პროსტატაში სათესლე პარკსა და ანუსს შორის არსებული კანის უბნის (შორისის) გავლით შეჰყავთ, სწორ ნაწლავში შეღწევის გარეშე. ამ მიდგომის მთავარი უპირატესობებია:

ინფექციის რისკი მნიშვნელოვნად დაბალია, რადგან ნემსი ნაწლავის ფლორასთან კონტაქტში არ შედის
უფრო ეფექტურია ნიმუშის აღება პროსტატის წინა (ანტერიორული) და აპიკალური (წვეროს) უბნებიდან; ამ უბნებში არსებული კიბო ტრანსრექტალური ბიოფსიისას ზოგჯერ შეუმჩნეველი რჩება
დღეს შემუშავებული სპეციალური წვდომის სისტემების წყალობით, პროცედურის ჩატარება შესაძლებელია ამბულატორიულ პირობებში, ადგილობრივი ანესთეზიით, ზოგადი ანესთეზიის საჭიროების გარეშე

ბოლოდროინდელი კვლევები აჩვენებს, რომ კიბოს გამოვლენის მაჩვენებლის თვალსაზრისით ტრანსპერინეალურ და ტრანსრექტალურ მიდგომებს შორის მნიშვნელოვანი განსხვავება არ არის; თუმცა ინფექციური უსაფრთხოების მხრივ ტრანსპერინეალური მეთოდი აშკარად გამოირჩევა.

როგორ ტარდება პროცედურა?

მომზადება: პაციენტი წევს ზურგზე, ფეხები ეყრდნობა სპეციალურ საყრდენებს. სპეციალური შიმშილი, როგორც წესი, საჭირო არ არის; პროცედურამდე შეიძლება დაინიშნოს პროფილაქტიკური ანტიბიოტიკი.
ანესთეზია: ადგილობრივი ანესთეტიკი შეჰყავთ შორისის მიდამოში და პროსტატის გარშემო. ანესთეზიის მოქმედების დასაწყებად საკმარისი დრო ეთმობა.
ვიზუალიზაცია და ფიუჟენი: პროსტატის ვიზუალიზაცია ხდება სწორ ნაწლავში მოთავსებული ულტრაბგერითი ზონდით; წინასწარ მიღებული მრტ გამოსახულებები ამ ცოცხალ გამოსახულებას ერწყმის.
ნიმუშის აღება: შორისის კანში შეყვანილი წვრილი მიმმართველი ნემსის საშუალებით, როგორც მრტ-ით განსაზღვრული საეჭვო ზონებიდან, ისე პროსტატის სხვადასხვა უბნიდან, სულ 12–25 (გარკვეულ შემთხვევებში მეტი) ქსოვილის ნიმუში იღება.
დასრულება: მთელი პროცედურა დაახლოებით 20–30 წუთს გრძელდება; უბანზე კომპრესიული სახვევი იდება.

კლინიკურ კვლევებში პაციენტთა უმრავლესობა ადგილობრივი ანესთეზიით ჩატარებულ პროცედურას „მსუბუქიდან ზომიერამდე და ასატანად“ აფასებს; მხოლოდ მცირე ნაწილი ირჩევს ზოგად ანესთეზიას.

მეთოდის უპირატესობები

ზრდის დიაგნოსტიკის სიზუსტეს კიბოვანი ქსოვილის პირდაპირი დამიზნებით
ტრანსრექტალურ მეთოდთან შედარებით არსებითად ამცირებს ინფექციისა და სეფსისის რისკს
უზრუნველყოფს ადვილად შეუმჩნეველი უბნების, მაგალითად პროსტატის წინა და აპიკალური უბნების, უკეთეს ნიმუშის აღებას
აღჭურვილ ცენტრებში შესაძლებელია მისი ამბულატორიულად, ადგილობრივი ანესთეზიით ჩატარება
აქტიური მეთვალყურეობის ქვეშ მყოფ პაციენტებში შესაძლებელს ხდის ადრე საეჭვოდ მიჩნეული უბნების განმეორებით დამიზნებას

შესაძლო რისკები და გვერდითი ეფექტები

როგორც ნებისმიერი ბიოფსიის პროცედურის დროს, არსებობს გარკვეული რისკები:

დროებითი სისხლი შარდში ან სპერმაში (ჰემატურია/ჰემატოსპერმია)
მსუბუქი ტკივილი, სისხლჩაქცევა ან მტკივნეულობა შორისის მიდამოში
იშვიათად, შარდვის დროებითი გაძნელება (შარდის შეკავება)
ინფექციის უკიდურესად იშვიათი შემთხვევები (ტრანსრექტალურ მეთოდთან შედარებით მნიშვნელოვნად დაბალი)
ცრუ-უარყოფითი შედეგის შესაძლებლობა. კიბოს უჯრედები შეიძლება პროსტატაში მაინც იყოს, მაშინაც კი, თუ ბიოფსიის შედეგი უარყოფითია

თუ აღინიშნება ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა ცხელება (38°C-ზე მეტი), შემცივნება, ჭარბი ოფლიანობა ან შარდვის შეუძლებლობა, პაციენტებს ურჩევენ, დაუყოვნებლივ დაუკავშირდნენ მკურნალ სამედიცინო ცენტრს.

რატომ უნდა აირჩიოთ ინტერვენციული რადიოლოგიის განყოფილების მქონე საავადმყოფოები?

MR ფიუჟენ ტრანსპერინეალური ბიოფსიის წარმატება დიდწილად დამოკიდებულია გამოსახულებათა შერწყმის ტექნიკურ ხარისხზე. მრტ და ულტრაბგერითი გამოსახულებების მილიმეტრული სიზუსტით შერწყმა ისეთი პროცესია, რომელიც ვიზუალიზაციის მაღალ ექსპერტიზას მოითხოვს. ამიტომ მკაცრად რეკომენდებულია პროცედურის ჩატარება მულტიდისციპლინურ საავადმყოფოებში, რომლებიც აღჭურვილია ინტერვენციული რადიოლოგიის სპეციალიზებული განყოფილებებით. ასეთი ცენტრების უპირატესობებია:

რადიოლოგიისა და უროლოგიის გუნდები ერთობლივად აფასებენ მრტ გამოსახულებებს ბიოფსიის ერთიანი გეგმის შესამუშავებლად
ფიუჟენის პროგრამული უზრუნველყოფა და ვიზუალიზაციის აპარატურა რეგულარულად გადის კალიბრაციასა და ხარისხის კონტროლს
პროცედურის შემდგომი შესაძლო გართულებების (მაგ., სისხლდენა ან ინფექციაზე ეჭვი) შემთხვევაში დაუყოვნებლივი ჩარევის შესაძლებლობა ერთ ჭერქვეშ
გამოცდილი ინტერვენციული რადიოლოგიის გუნდი ზრდის მიზნობრივი ნიმუშის აღების სიზუსტეს, განსაკუთრებით მცირე ზომის ან ანატომიურად რთულად მისადგომი დაზიანებების შემთხვევაში

ხშირად დასმული კითხვები MR ფიუჟენ ტრანსპერინეალური პროსტატის ბიოფსიის შესახებ

რას ნიშნავს PI-RADS ქულა?

PI-RADS არის სტანდარტიზებული შეფასების სისტემა, რომლის მიხედვითაც პროსტატის მრტ-ზე გამოვლენილი საეჭვო უბნები კიბოს ალბათობის მიხედვით ფასდება 1-დან (ძალიან დაბალი ალბათობა) 5-მდე (ძალიან მაღალი ალბათობა). PI-RADS 3 და მეტი ქულით შეფასებული დაზიანებებიდან ნიმუში, როგორც წესი, მიზნობრივი ბიოფსიით იღება.

ჩემი PSA-ს მაჩვენებელი მაღალია — ნამდვილად კიბო მაქვს?

არა. PSA-ს მომატებული დონე შეიძლება გამოწვეული იყოს არაკიბოვანი მდგომარეობებითაც, როგორიცაა ანთება (პროსტატიტი) ან პროსტატის კეთილთვისებიანი ჰიპერპლაზია (BPH). საბოლოო დიაგნოზის დასასმელად ბიოფსია აუცილებელი ნაბიჯია.

მტკივნეულია თუ არა პროცედურა?

ადგილობრივი ანესთეზიის დროს პაციენტები, როგორც წესი, აღწერენ მსუბუქიდან ზომიერამდე წნევის შეგრძნებას ან „რეზინის ზონრის დარტყმის“ მსგავს შეგრძნებას. აუტანელი ტკივილის შემთხვევაში პროცედურა შეიძლება შეჩერდეს და მოგვიანებით, ზოგადი ანესთეზიით განმეორდეს.

როდის იქნება ცნობილი შედეგები?

აღებული ქსოვილის ნიმუშები პათოლოგიურ ლაბორატორიაში იკვლევა; შედეგები, როგორც წესი, ერთიდან ორ კვირაში მზადდება.

საჭიროებს თუ არა ტრანსპერინეალური ბიოფსია ზოგად ანესთეზიას?

დღეს შემუშავებული სპეციალური წვდომის სისტემების წყალობით, პაციენტთა უმრავლესობას შეუძლია პროცედურის ადგილობრივი ანესთეზიით გავლა. თუმცა ზოგადი ანესთეზია შეიძლება უპირატესი იყოს იმ პაციენტებისთვის, რომლებსაც მეტი რაოდენობის ნიმუშის აღება სჭირდებათ ან ვერ იტანენ ადგილობრივ ანესთეზიას.

თუ ბიოფსია უარყოფითია, საჭიროა თუ არა მრტ-ით მეთვალყურეობა?

თუ კლინიკური ეჭვი კვლავ რჩება (მაგალითად, თუ PSA-ს დონე აგრძელებს მატებას), ექიმმა შეიძლება გირჩიოთ პერიოდული მრტ კონტროლი ან განმეორებითი ბიოფსია.

წყაროები

Mayo Clinic – mayoclinic.org
Cleveland Clinic – clevelandclinic.org
ჯანმრთელობის ეროვნული სამსახური (NHS) – Gloucestershire Hospitals NHS Foundation Trust & UCLH
PubMed / PubMed Central (PMC / NCBI) – ncbi.nlm.nih.gov/pmc